ΠΕΡΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΦΗΜΕΡΗ ΕΞΟΥΣΙΑ ΤΗΣ ΣΤΙΓΜΗΣ

λεπτομέρεια από το Μυστήριο του Εικοστού Αιώνα του Ilya Glazunov

Ο μεγάλος δυνάστης της Ιστορίας είναι η ίδια η Ιστορία. Ο ιστορικός χρόνος, ο χρόνος της αντικειμενικής πραγματικότητας, είναι μία σχετικά πρόσφατη επινόηση. Έλκει τη δύναμή του από την εξουσία που ασκεί το προφανές, όταν το εφήμερο επιβάλλεται ως το αδιαμφισβήτητο γεγονός. Ως το υποτιθέμενο κέντρο των συμβάντων, το γεγονός δίνει την ψευδή εντύπωση ότι συγκεντρώνει όλον τον χρόνο, το παρελθόν και το μέλλον, στη φάση κατά την οποία διαδραματίζεται. Υπερκαθορίζει έτσι κάθε προοπτική. Το εφήμερο παρουσιάζεται τότε ως μία πανίσχυρη ψευδαίσθηση, ψευδαίσθηση η οποία όχι μόνο θέτει στην υπηρεσία της τον χρόνο, αλλά και διαμορφώνει τον ίδιο τον χρόνο. Και, επιπλέον, συγκρατεί την αλυσίδα των αιτίων και των αιτιατών που υποτίθεται ότι απαρτίζουν τον ιστορικό χρόνο.
Το βασικό λάθος σε αυτή την αντίληψη του χρόνου είναι ο πολύ περιορισμένος ορίζοντας του χρόνου, και αυτό έχει πάρα πολλές συνέπειες. Γιατί είναι περισσότερο μία υπόθεση -και μία ευχή του ανθρώπου- ότι τα καθοριστικά συμβάντα εμφανίζονται μέσα στον χρονικό ορίζοντα που ο ίδιος είναι σε θέση να εποπτεύσει. Σαν να μην εκτείνεται ο χρόνος απείρως προς τα εμπρός και απείρως προς τα πίσω (είτε ως γραμμή είτε ως κύκλος). Σαν να είναι απίθανο τα αληθινά καθοριστικά γεγονότα να βρίσκονται τελείως έξω από κάθε εποπτεύσιμο χρονικό και ιστορικό ορίζοντα...
Αλλά τί σημασία θα είχε αυτή η αλλαγή στην οπτική γωνία; Το ζήτημα δεν είναι τόσο να αποπειραθούμε μία ανίχνευση των πραγματικά καθοριστικών συμβάντων αλλά να ανακαλύψουμε μία διαφορετική αίσθηση του χρόνου. Μία αίσθηση μέσα από την οποία μπορεί να αποκαλυφθεί ο χρόνος της ζωντανής πραγματικότητας, όχι ο χρόνος της αντικειμενικής πραγματικότητας, όχι ο χρόνος των μετρήσιμων γεγονότων και των καταγεγραμμένων συμβάντων, αλλά ο άπειρος χρόνος, τον οποίον καμία νοητική εποπτεία δεν μπορεί να καθηλώσει.
Στον άπειρο χρόνο, χρόνο των μεταμορφώσεων, χρόνο των μετουσιώσεων, δεν ισχύει η συμβατική κλίμακα αξιών, το μεγάλο και το μικρό, το αδύναμο και το ισχυρό. Το πλέον ασήμαντο πράγμα είναι δυνατόν να φέρει τη φλόγα μίας αποκαλυπτικής στιγμής. Είναι τόσο ευρύχωρο το σύμπαν του άπειρου χρόνου, που φαίνεται πως μέσα σε αυτό δεν υπάρχει θέση για τον άνθρωπο που αντιλαμβάνεται ανθρωποκεντρικά τον κόσμο. Γιατί τί άλλο είναι ο ανθρωποκεντρισμός παρά η φαντασίωση μιας εξέγερσης ενάντια στον άπειρο χρόνο; Ένα ασήμαντο επεισόδιο που όμως μας κατακλύζει, μας εγκλωβίζει στο παίγνιο, στην  ψευδαίσθηση της Ιστορίας.

Μέσα στην ανθρωποκεντρικά διαμορφωμένη πραγματικότητα, στην αντικειμενική πραγματικότητα, είναι όλο και πιο φανερό ότι ισχύει το αντίθετο, εκεί δεν υπάρχει καμία θέση για τον ζωντανό άνθρωπο.
Δείτε πώς εμφανίζονται οι υποτιθέμενοι άρχοντες της ψευδαίσθησης, οι μεγάλοι δούλοι της. Όλη τους η σκέψη και η δράση επικεντρώνεται στην εξουσία του χρόνου, όπου  “χρόνος” είναι για αυτούς ο βηματισμός της Ιστορίας. Ο άλλος χρόνος, ο χρόνος της ζωντανής πραγματικότητας, είναι ο εχθρός.
Εναντίον αυτού του εχθρού εξελίσσονται δύο βασικές στρατηγικές. Η πρώτη αναζητά τα μέσα με τα οποία η ζωντανή πραγματικότητα μπορεί να απορροφηθεί κατά κάποιο τρόπο από την αντικειμενική πραγματικότητα, ενώ η δεύτερη, ακόμη πιο φιλόδοξη, και πιο παρανοϊκή, επιδιώκει την αυτονόμηση της αντικειμενικής πραγματικότητας μέσα σε ένα συμπαγές ανεπηρέαστο από την ζωντανή πραγματικότητα. Η πρώτη στρατηγική έχει ως κύρια πεδία δράσης την εκπαίδευση, τη διανόηση, τη μαζική προπαγάνδα. Η δεύτερη την τεχνική, από τον έλεγχο των “φυσικών πόρων” και της “ενέργειας” ως την βιολογία.

Υποτίθεται ότι αυτή η απολύτως ελεγχόμενη από τον άνθρωπο πραγματικότητα όχι μόνον θα τον καταστήσει επιτέλους κύριο του πεπρωμένου του και του εαυτού του, αλλά θα του δώσει, για πρώτη φορά, τη δυνατότητα να ασχοληθεί χωρίς φόβο, χωρίς εξωτερικές πιέσεις (επομένως και χωρίς υποσυνείδητους καταναγκασμούς), με τα ουσιαστικά ζητήματα της ύπαρξής του. Τα κίνητρα δηλαδή δείχνουν ευγενή. (Προσωπικά όχι απλώς αμφιβάλλω, αλλά έχω και βάσιμες υποψίες να υποθέτω ότι αν ποτέ κατακτούσαν οι άνθρωποι έναν τέτοιον στόχο, το μόνο που θα έκαναν θα ήταν να σχεδιάσουν την επόμενη εξέγερση, γιατί αυτή είναι η επιθυμία πίσω από τη φαντασίωση: η εξέγερση για την εξέγερση, και καθόλου τα “ουσιαστικά ζητήματα της ανθρώπινης ύπαρξης”)

Σήμερα, η ζωντανή πραγματικότητα μοιάζει ουτοπία. Όσοι διατηρούν ακόμα μία θολή εικόνα της προτιμούν να την κουβεντιάζουν, να την τραγουδούν και γενικώς να την αναπαριστούν παρά να την ζουν. Λίγοι την ζουν. Πριν μερικά χρόνια, ρώτησαν έναν γέροντα βοσκό που ποτέ δεν έφυγε από τα βουνά της Ηπείρου, να τους πει, τώρα που έφτασε στο τέρμα, που ήπιε όλο το ποτήρι της ζωής ως τον πάτο, τί κατάλαβε, τί είναι η ζωή, και αυτός απάντησε με δύο ρήματα, με μία απάντηση αντάξια ενός Προσωκρατικού ή ενός Ταοϊστή: “ Έφεξε... Νύχτωσε...”. Είναι η απάντηση ενός ανθρώπου που έζησε στα μέτρα του άπειρου χρόνου.
Αν είναι λίγοι εκείνοι που την ζουν, ακόμα πιο σπάνιοι θα πρέπει να είναι εκείνοι που την μοιράζονται, που γνωρίζουν πώς να την μοιράζονται. Γιατί η ζωντανή πραγματικότητα είναι για να μοιράζεται. Αν οι Έλληνες, και έπειτα οι Ρωμιοί, φανέρωσαν κάτι στους ανώριμους λαούς που είναι σήμερα οι εφήμεροι πρωταγωνιστές της ιστορικής σκηνής, αυτό είναι ότι η ζωντανή πραγματικότητα είναι για να μοιράζεται, γιατί αυτή η ίδια είναι μοίρα, είναι μέτρο. Ότι είναι η ζωντανή πραγματικότητα που παρέχει τα μέτρα με τα οποία οικοδομείται η πόλις, και η κοσμόπολις,  τα μέτρα του άπειρου χρόνου.
Ποιός πολιτισμός θα αποτολμούσε σήμερα να αναμετρηθεί με τόσο παράδοξα αινίγματα; Ο θεός της εποχής υπαγορεύει έναν άλλον τρόπο σκέψης, τον διχαστικό τρόπο σκέψης που θέτει το πνεύμα ενάντια στη φύση και το άτομο ενάντια στην κοινωνία. Όσο η νοοτροπία αυτή θα εξακολουθεί να βρίσκεται σε ισχύ (καμία δήθεν “πνευματικότητα” δεν μπορεί να την απειλήσει), τόσο το κυνήγι της άλλης ουτοπίας, της δυσοίωνης ουτοπίας της αντικειμενικής πραγματικότητας, θα φαντάζει όχι απλώς δελεαστικό αλλά επιβεβλημένο.
 

Δημήτρης Τσουμάνης

ΟΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΙ ΚΑΤΟΙΚΟΙ ΤΟΥ ΣΥΜΠΑΝΤΟΣ

Εμείς κατοικούμε στα κοιλώματα της Γης, όπως το έγραψε καθαρά ο Πλάτων. Ανεβαίνουμε στην επιφάνεια της Γης σε ένα ορισμένο υψόμετρο, στην κλίμακα του ελλαδικού τοπίου αυτό είναι γύρω στα 1500 μέτρα. Είναι σαν χοάνη, σαν το στόμιο μιας κοσμικής χοάνης να απολήγει εκεί, στα βουνά, και ανεβαίνοντας προς τα πάνω γίνεται όλο και πιο “αισθητή” μία μουσική, ή η ηχώ μιας παράξενης αρμονίας. Ακτινοβολία ήχων, ο ήχος των άστρων (η μουσική των σφαιρών;), του ηλιακού συστήματος, ή μακρινή αντήχηση, σαν πολυποίκιλος βόμβος γαλαξιακός. Είναι ένα άνοιγμα προς τα πάνω. Στο υπόγειο, συνεχίζονται οι ανθρώπινες υποθέσεις.

Με τον γήινο τρόπο που μετράμε τα πάντα, δεν ξέρουμε τίποτα για τον ουρανό. Αυτή είναι η καταδίκη ενός ανθρωποκεντρικού πολιτισμού. Είμαστε υπερβολικά αυτάρεσκοι οι σημερινοί άνθρωποι, για να γνωρίσουμε οτιδήποτε αληθινό για τον ουρανό. Και υπερβολικά φοβισμένοι, που είναι το ίδιο. Φοβισμένοι να ανακαλύψουμε αυτό που ήδη γνωρίζουμε αλλά δεν θα θέλαμε με τίποτα να ομολογήσουμε.

Βλέπετε, σήμερα μπορεί κανείς να δεχτεί την ανημπόρια, τη μηδαμινότητα του ανθρώπου, υπό τον όρο ότι αυτή η μηδαμινότητα πρέπει να αφορά ολόκληρο το σύμπαν. Αυτό προσφέρει κάποια ανακούφιση: οι άνθρωποι είμαστε ένα τίποτα, επειδή το σύμπαν είναι ένα τίποτα. Ένα παγκόσμιο Μηδέν κυβερνά, και το καλύτερο που έχει να κάνει ο άνθρωπος είναι να κοιτάξει τον εαυτό του, που σημαίνει: να προσπαθήσει να καταλάβει το σύμπαν, να κυριαρχήσει επάνω του. Αυτό λέει με λίγα λόγια το δόγμα*.

Κάποτε, έλεγαν ότι η Μοίρα κυβερνά, είμαστε πιασμένοι σε ένα δίχτυ, και μπορούμε να αγγίξουμε και εμείς τις μαγικές χορδές του μαγικού σύμπαντος, η Φύση ή η Θεότητα προσφέρει αυτές τις δυνάμεις στη διάθεση του ανθρώπου. Από πάντα. Ο άνθρωπος είναι ο “πίθηκος της Φύσεως”, είναι καταδικασμένος, ή προορισμένος, αναλόγως, να μιμείται τη Φύση, δηλαδή να ολοκληρώνει έργα τέλεια, ως και αυτή την τελειότητα του ίδιου του εαυτού του.

Αλλά, την ίδια στιγμή, οι άνθρωποι είναι, μαζί με όλα τα όντα, μέτοχοι της πολλαπλότητας, πληρώνουν, με την ίδια τη ζωή τους, την οφειλή τους στη Ζωή. Ένα ον προορίζεται να πεθάνει, ώστε να ζήσουν άλλα όντα. Είναι ο απαράβατος, ο άτεγκτος νόμος, η Ανάγκη. Ως και οι θεοί πεθαίνουν, σβήνουν, στο τέλος του μεγάλου Κύκλου, ως και οι θεοί πεθαίνουν, και ας τρέφονται με την αθάνατη αμβροσία. Έτσι το τέλος του παραμυθιού είναι ένα αληθινό τέλος, και η αρχή του παραμυθιού αρχή μιας νέας ψευδαίσθησης - ή όπως αλλιώς θέλει να την ονομάσει κανείς, γιατί μικρή σημασία έχει.

Το σύμπαν αποτελείται από φωτεινά σημεία, από Μονάδες, από άτομα. Αυτός είναι ένας τρόπος θέασης: το σύμπαν αποτελείται από Άστρα. Ένα δίχτυ από φωτιά, ένας θόλος όλος ρωγμές, οι πραγματικοί κάτοικοι του σύμπαντος, οι δικές τους ακατανόητες τροχιές, το μεγάλο κρυπτόγραμμα των φυλών του μεγάκοσμου. 

Οι οικογένειες των άστρων, οι πόλεις των άστρων, οι μεταναστεύσεις των άστρων. Οι μεταμορφώσεις των άστρων, οι ουσίες και οι υποστάσεις των άστρων. 

Καθετί που υπάρχει είναι ένα άστρο. Ακόμα και οι πέτρες, κάτι άλλο είναι από αυτό που φαίνονται. Δεν είναι πέτρες οι πέτρες, αλλά αυτό πώς να το ανιχνεύσει ο νους, χωρίς να τινάξει όλα τα σχήματα που τον αποτελούν στον αέρα; Η φαντασία έρχεται βοηθός, και φαντάζεται ότι κάτι άλλο βρίσκεται μέσα στην πέτρα, κάποια “ψυχή” ή “ενέργεια”. Αλλά  η πραγματική μορφή της πέτρας παραμένει σκοτεινή, και καμία ανάλυση δεν θα την αποκαλύψει. 

Καθετί που υπάρχει είναι ένα άστρο και η μοίρα του είναι γραμμένη στ' άστρα. Στο υπόγειο συνεχίζονται οι ανθρώπινες υποθέσεις, τα άστρα σαν μακρινοί αντικατοπτρισμοί  και φαντασμαγορίες ενός τυχαίου σύμπαντος.

Δημήτρης Τσουμάνης

* Οι αστροσκόποι της αρχαιότητας, ίσως ακόμη και οι αστροσκόποι της προϊστορίας, δεν θεωρούσαν σημαντικό τον ουράνιο μηχανισμό αυτόν καθαυτόν. Η μελέτη των άστρων, η αστρο-λογία, θα μπορούσε να αρχίσει από οποιοδήποτε σημείο της Βιβλιοθήκης, αφού όλοι οι δρόμοι οδηγούν στη Ρώμη (δεν είναι κατά μίμηση του συμπαντικού κρυπτογράμματος που κατασκευάστηκε η Βιβλιοθήκη των Αιώνων, που τόσες φορές καταστράφηκε και ανοικοδομήθηκε ξανά και ξανά;). Πιθανό οδηγητικό νήμα, ένα “θεώρημα” του Ιμπν Άραμπι που λέει ότι όλα τα πράγματα, καθόσον είναι Θεός, είναι απερινόητα, καθόσον είναι κάτι άλλο από Θεός, δεν διαθέτουν τίποτα πραγματικό για να γνωσθεί.

 

εμβληματική εικόνα από το Splendor Solis, έκδοση Αμβούργου, 1708

YEMENH ή Η ΑΝΑΤΟΛΗ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ

...Στον πάτο του πηγαδιού ήταν «σκότος επί σκότους». Απλώναμε τα χέρια μας και μόλις που τα ξεχωρίζαμε. Αλλά τις ώρες της νύχτας σκαρφαλώναμε ως πάνω στο κάστρο που ορθονώταν στην απεραντοσύνη και κοιτάζαμε μέσα από ένα παράθυρο. Περιστέρια πήγαιναν κι έρχονταν από τα άλση της Υεμένης, και μας έλεγαν πώς ήταν τα πράγματα στην απαγορευμένη περιοχή. Κάπου-κάπου, ένα φως λαμπρό μας επισκεπτόταν από την Υεμένη, το ζωηρό σπινθηροβόλημά του από την «δεξιά πλευρά», απ’ την πλευρά την ανατολική, που λέει ο λόγος, μας μιλούσε για την οικογένεια που ζούσε στο Ναζντ. Ένα αεράκι γεμάτο από την ευωδία του γλυκάνισου μας σήκωνε ψηλά από ευφροσύνη σε ευφροσύνη. Και μας κοβόταν η ανάσα από πόθο και από νοσταλγία για την πατρίδα μας. (Αφήγηση της Δυτικής Εξορίας)

Η ΙΕΡΗ ΓΕΩΓΡΑΦΙΑ

Τί θέση μπορεί να έχει μία χώρα όπως η Υεμένη στον σημερινό κόσμο; Η χώρα που αναπαριστά και έχει εν πολλοίς ενσαρκώσει την κοιτίδα μιας πανάρχαιης σοφίας –σοφίας της Φύσεως– συμβολίζοντας ακόμη και την ουράνια πατρίδα των εσωτερικών παραδόσεων του Ισλάμ, μία αρχέγονη γη, εμφανίζεται σήμερα σαν ένα παράξενο κόσμημα που φιλοτεχνήθηκε σε ένα ακαθόριστα μακρινό παρελθόν και σαν ξεχασμένη πατρίδα της παιδικής ηλικίας, της ομορφιάς και της αιώνιας νεότητας.

Στην ιερή γεωγραφία που διαμορφώθηκε πολύ πριν από την εποχή του Προφήτη, η Υεμένη κατέχει μία ξεχωριστή θέση, κάτι που υποδηλώνει πρώτα απ’ όλα το ίδιο της το όνομα. Η ρίζα του ονόματος Υεμένη σχετίζεται στα αραβικά με το δεξί χέρι (αλ–γιαμίν) και αυτό έχει μια ειδική σημασία στον συμβολισμό των τεσσάρων κατευθύνσεων του χώρου (Βορράς-Νότος, Ανατολή-Δύση). Με απλά λόγια, το δεξί χέρι δείχνει προς την Ανατολή, στην κατεύθυνση του ανατέλλοντος Ηλίου, όταν σταθεί κανείς κοιτώντας προς τον Βορρά (ο Βορράς έχει τη σημασία του υπερβατικού «πόλου» στα ιρανικά ρεύματα του ισλαμικού εσωτερισμού). Όταν βρίσκεται κάποιος στην Αραβία και κοιτάζει προς την κατεύθυνση του ανατέλλοντος Ηλίου, τότε το δεξί του χέρι δείχνει προς την κατεύθυνση της Υεμένης. Ο Βορράς είναι το πρώτο και το έσχατο σημείο αναφοράς, έτσι το αριστερό χέρι και η αριστερή πλευρά, κατ’ επέκταση, ανήκουν στη Δύση, τόπο του σκότους, ενώ το δεξί χέρι και η δεξιά πλευρά στην Ανατολή, πηγή του φωτός. Η Υεμένη, αν και τοποθετείται στον Νότο σύμφωνα με τη συμβατική γεωγραφία, συμβολικά ταυτίζεται με την Ανατολή του Φωτός.

Είναι γεγονός ότι σήμερα αυτή η χωροθεσία (ή η απαρίθμηση των τόπων, όπως έλεγαν οι Αιγύπτιοι στη δική τους ιερή γεωγραφία) ακούγεται τελείως αφηρημένη, δεν είναι, όμως, αν φανταστούμε ότι για τον ταξιδευτή ή για τον προσκυνητή, το να πάρει την κατεύθυνση της Υεμένης σήμαινε να πάρει το δρόμο για την Ανατολή, με άλλα λόγια το μονοπάτι για τη χώρα του φωτός. Γιατί αυτός ήταν ο ρόλος της ιερής γεωγραφίας, η μετατροπή της διαδρομής σε τελετουργία, του ταξιδιού σε μύηση, δεν ήταν ασκήσεις επί χάρτου όπως πολλοί φαντάζονται.

Μπορούμε λοιπόν να ξαναδιαβάσουμε, σε αυτό το πνεύμα, το απόσπασμα από τον Σουχραβάρντι: «..Κάπου-κάπου, ένα φως λαμπρό μας επισκεπτόταν από την Υεμένη, το ζωηρό σπινθηροβόλημά του από την "δεξιά πλευρά", απ’ την πλευρά την ανατολική, που λέει ο λόγος, μας μιλούσε για την οικογένεια που ζούσε στο Ναζντ. Ένα αεράκι γεμάτο από την ευωδία του γλυκάνισου μας σήκωνε ψηλά από ευφροσύνη σε ευφροσύνη. Και μας κοβόταν η ανάσα από πόθο και από νοσταλγία για την πατρίδα μας.» Προηγουμένως, ο Σουχραβάρντι έχει υποδείξει τη χρονική στιγμή κατά την οποία εμφανίζεται το σπινθηροβόλο φως από την Υεμένη: είναι οι ώρες της νύχτας, της βαθιάς νύχτας. Ο υπαινιγμός είναι σαφής για το ποιά ακριβώς είναι η πηγή αυτού του φωτός που λάμπει μέσα στη νύχτα, είναι ο Ήλιος του Μεσονυκτίου, το φως που έρχεται από το Βορρά –κι αυτό σύμφωνα με μια αρχαιότατη ιρανική παράδοση την οποία ο Σουχραβάρντι είχε αποπειραθεί να αναβιώσει στο πλαίσιο του Ισλάμ. Βλέπουμε ξανά ότι Ανατολή και Βορράς συνθέτουν τη συμβολική του φωτός, τη μεταφυσική του φωτός. Φως υπερβατικό, λευκό, αγνό, που έρχεται από ψηλά: «Περιστέρια πήγαιναν κι έρχονταν από τα άλση της Υεμένης, και μας έλεγαν πώς ήταν τα πράγματα στην απαγορευμένη περιοχή» (φάος αγνόν, όπως το επικαλείται η Ηλέκτρα του Σοφοκλή, το ανατέλλον φως). Φως αλλά και ήχος, ένα φως που διαπερνά το φράγμα των αισθήσεων και εικονοποιείται, αισθητοποιείται στη φαντασία ως λευκά πουλιά, πτηνά του ουρανού που μιλούν («με ανθρώπινη λαλίτσα» όπως στα δημοτικά τραγούδια) και μεταδίδουν μηνύματα από την απαγορευμένη περιοχή, «σίγουρα μαντάτα απ’ το Βασίλειο του Σαβά», όπως λέει σε ένα σημείο του κείμενου ένα μήνυμα προς του έγκλειστους της Δυτικής Εξορίας. Φως, ήχος αλλά και αέρας, ευωδία του πνεύματος που κάνει αισθητή τη μακρινή, τη νοητή πατρίδα.

ΟΙ ΜΟΝΑΧΙΚΟΙ

Επιγραφές αναφέρουν ότι το βασίλειο του Σαβά κυβερνήθηκε από ηγεμόνες που έφεραν τον τίτλο mkrb, που συνήθως μεταγράφεται ως mukarrib. Οι μελετητές έχουν σπάσει το κεφάλι τους να βρουν σε τί ακριβώς μπορεί να αναφέρεται αυτός ο τίτλος, για μία φορά ακόμη η χαραγμένη πέτρα καλείται να ξεκλειδώσει μυστήρια. Αν mukarrib είναι ο ιερέας, τότε mkrb είναι ο βασιλιάς–ιερέας και επομένως συναντάμε και στο Σαβά την αρχαιότατη παράδοση στην οποία το ιερατικό και το βασιλικό λειτούργημα συνενώνονται σε ένα πρόσωπο. Παράδοση που φτάνει ως τον Πλάτωνα, και στη θεωρία των βασιλέων που φιλοσοφούν (καθώς ιερέας δεν είναι ο κληρικός, αλλά ο σοφός και φιλόσοφος, με την αρχαία έννοια των όρων), ως τη Ρώμη και τη Νέα Ρώμη, και ως τις ουτοπίες της Αναγέννησης, περνώντας από τους βασιλείς–μάγους των Ερμητικών. Λείπουν οι ενδιάμεσοι κρίκοι που θα μπορούσαν να διαφωτίσουν τις πηγές ενός μύθου που τοποθετεί στην αραβική χερσόνησο μία «ιερατική νήσο», την Παγχαία που αναφέρει ο Διόδωρος Σικελιώτης, ενώ άλλοι την αναφέρουν ως περιοχή της Ευδαίμονος Αραβίας, της Υεμένης. Και, ακόμη πιο χαρακτηριστικά, κάτι ανάλογο τοποθετεί στην αραβική χερσόνησο ο Quintus Curtius Rufus...Στο Historiae Alexandri Magni (Ιστορίες του Μεγάλου Αλεξάνδρου) περιγράφει την πολιτεία των Αμμώνιων που βρίσκεται σε ένα άλσος στη μέση της ερήμου (πώς να μη θυμηθείς τα «άλση της Υεμένης» του Σουχραβάρντι;). Στη μέση του άλσους βρίσκεται μία μαγική πηγή, εκεί λατρεύεται ο Άμμων Δίας, δηλαδή ο Άμμων ως Ύδωρ της Ζωής, δηλαδή ο ερμητικός Υδράργυρος – «Άφησα τα σπήλαια και τις οπές της γης και ξεμπέρδεψα με τους προθαλάμους. Πήγα κατευθείαν στην Πηγή της Ζωής» λέει ο Σουχραβάρντι. Είναι το Ίρεμ των Στηλών;

Δεν στοίχειωσαν μόνον οι τόποι, στη φαντασία των ντόπιων στοίχειωσαν και οι άνθρωποι, τόσο ώστε ο ευγενής τίτλος mukarrib κατέληξε να αναφέρεται σε επικίνδυνους μάγους της ερήμου. Κάτι που δεν δίστασαν να εκμεταλλευτούν ορισμένοι αγγλοσάξονες «ερευνητές» για να καρυκεύσουν τις αποκρυφιστικές τους φαντασίες, κεντρισμένοι από τις ιστορίες του Λάβκραφτ, ο οποίος είχε κάτι διαισθανθεί για το μέγα μυστήριο της ερήμου.

Η αλήθεια είναι πολύ διαφορετική. Αν ρωτήσετε έναν γνώστη των ισλαμικών εσωτερικών παραδόσεων σε τί ακριβώς αναφέρεται ο όρος mukarrib, θα σας απαντήσει ότι είναι μία άλλη ονομασία για τους afrad. Αυτοί οι περίφημοι afrad, οι Μοναχικοί ή οι Μοναχοί, όπως θα μπορούσε να αποδοθεί ο όρος, συνιστούν κατά κάποιο τρόπο μία παράλληλη πνευματική ιεραρχία, σύμφωνα με τις διδασκαλίες. Παράλληλη ως προς την πνευματική ιεραρχία κάθε εποχής στην οποία ηγείται ο λεγόμενος κουτούμπ, ο Πόλος (η λέξη αναφέρεται και στον βόρειο πόλο αλλά και στον πολικό αστέρα). Θα χρειαζόταν μία μεγάλη κατάδυση στον ισλαμικό εσωτερισμό για να εξηγήσουμε γιατί να γίνεται λόγος για αυτή την παράλληλη ιεραρχία των afrad. Θα μπορούσαμε να πούμε, συνοπτικά, ότι είναι μία ποιοτική διάκριση, περιγράφει ένα ορισμένο μονοπάτι, μία ασκητική οδό, και, ακόμη, μία πνευματική κατάσταση. Η ίδια η λέξη afrad, στον ενικό αναφέρεται σε ένα από τα θεία ονόματα, το όνομα Μόνος («μοναδικός», ως αναφορά στη θεία Εν–ότητα). Το μονοπάτι των afrad, των Μοναχικών, είναι το μονοπάτι της τέλειας απογύμνωσης, μία via negativa, μία αποφατική οδός, όχι όμως απλώς θεωρητική. Και εδώ υπεισέρχεται και ο συμβολισμός της Ερήμου. Οι ασκητές της Ερήμου είναι μία αναλογία στην ορθόδοξη παράδοση (ο ποιητής Νίκος Καρούζος είχε συνομιλήσει με έναν τέτοιον ασκητή στον Άθωνα, μα δεν συμβαίνει και τόσο συχνά να συναντήσεις κάποιον που πραγματικά βαδίζει μία τέτοια ατραπό).

Αλλά, για να μην νομίσει κανείς ότι τα πράγματα είναι μονοδιάστατα, πρέπει να σημειωθεί ότι και ο ίδιος ο Πόλος είναι afrad, Μοναχικός, με την έννοια ότι και ανήκει και προέρχεται από την τάξη των Μοναχικών. Διαφοροποιείται από τους afrad ως προς το λειτούργημα. Αυτό εξηγεί πώς ο afrad είναι δυνατόν να παρουσιάζεται πότε ως Μοναχικός και πότε ως mukarrib, ως βασιλιάς–ιερέας.

Στο κείμενο του Σουχραβάρντι, ο Μοναχικός είναι ένας εξόριστος στη γη του σκότους, η αφήγηση είναι ένα ταξίδι επιστροφής στην πατρίδα, στην Υεμένη, στην Ανατολή του Φωτός. Όπως εξηγεί ο ίδιος στον πρόλογο της ιστορίας: «Όταν ανακάλυψα την Αφήγηση του Ζώντος υιού του Εγρήγορου [Hayy ibn Yaqzan] βρήκα ότι υστερούσε σε εκείνον τον φωτισμό που προσιδιάζει στην υπέρτατη εμπειρία της Μεγάλης Ανατροπής, παρά τις θαυμαστές φράσεις και τις βαθιές ιδέες που περιέχονται σε αυτή. Αυτή η εμπειρία φυλάσσεται ως θησαυρός στις ιερές γραφές, εμπιστευμένη στα σύμβολα των σοφών και κρυμμένη στην Ιστορία του Σαλαμάν και του Αμπσάλ, γραμμένη επίσης από τον δημιουργό της Αφήγησης του Ζώντος υιού του Εγρήγορου [τον Αβικέννα]. Αυτό είναι το Μυστικό που επιβεβαιώνεται από τα πνευματικά στάδια των Σούφι και από εκείνους που κατέχουν οραματική διαίσθηση. Καμμιά αναφορά δεν γίνεται σε αυτό στην Αφήγηση του Ζώντος υιού του Εγρήγορου παρά μόνο στο τέλος όπου λέγεται: “Μερικές φορές κάποιοι μοναχικοί ανάμεσα στους ανθρώπους μεταναστεύουν προς Εκείνον...”»

ΑΝΤΗΧΗΣΕΙΣ ΣΤΗ ΝΕΩΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ

Υπήρχε μία εποχή, λένε οι ιστορίες, που οι Μοναχικοί έβγαιναν από την Έρημο και εμφανίζονταν στους ανθρώπους για να τους κυβερνήσουν ως βασιλείς–ιερείς. Δεν ήταν λιγότερο μοναχικοί στον κόσμο, βασίλευαν χωρίς να επεμβαίνουν, βασίλευαν χωρίς να βασιλεύουν, δρούσαν χωρίς να δρουν. Γι’ αυτό και η αφήγηση του Διόδωρου του Σικελιώτη για την Παγχαία, που παραπέμπει στην Ατλαντίδα του Πλάτωνα (και της οποίας η Νέα Ατλαντίς του Φράνσις Μπέικον δεν είναι παρά η καρικατούρα) δεν παραλείπει να εξάρει τη δημοκρατική συγκρότηση της πολιτείας. Δεν είναι αντιφατικό, ούτε ο ρόλος του βασιλιά–φιλοσόφου συναρτάται a priori με τη δεσποτεία. Αυτό, όπως όλα δείχνουν, το είχαν αντιληφθεί, ως έναν βαθμό τουλάχιστον, και όσοι βρίσκονταν πίσω από το κίνημα που συντάραξε την Ευρώπη του 17ου αιώνα υιοθετώντας την ονομασία των Ροδόσταυρων. Επικαλέστηκαν την Υεμένη στα κείμενά τους και στα μανιφέστα τους, δηλώνοντας ρητά ότι εκεί βρήκαν, μαζί με μία ολοκληρωμένη φιλοσοφία της φύσης –άραγε ποιές ήταν οι πηγές τους;– και κάτι περισσότερο από ένα πρότυπο διακυβέρνησης, ένα πρότυπο πολιτειακής συγκρότησης, το οποίο βέβαια ούτε οι «Ροδόσταυροι» ούτε κανείς άλλος έχει κατορθώσει να το πραγματοποιήσει. Αλλά τα αρχέτυπα αναδύονται ξανά και ξανά, απ’ το πουθενά επιστρέφουν.

Τα ροδοσταυριτικά κείμενα, τονίζουν τον ρόλο της Υεμένης στο μυητικό ταξίδι του «Χριστιανού Ροδόσταυρου». Έτσι, στην πρώτη έκδοση της Fama Fraternitatis, στα errata (διορθώσεις), η Damascum (Δαμασκός) γίνεται Damcar. Νταμκάρ είναι η ονομασία της μόνης πόλης της Υεμένης που σημειώνεται στις γεωγραφίες από την εποχή της μυθικής βασίλισσας του Σαβά (είναι η σημερινή πόλη Νταμάρ). Στην Confessio Fraternitatis, αναφέρεται επίσης η «Νταμκάρ στην Αραβία», δηλαδή στην Υεμένη, καθώς Ευδαίμων Αραβία–Arabia Felix είναι η ονομασία της Υεμένης που καθιερώθηκε από τον Πτολεμαίο και τους Ρωμαίους γεωγράφους.

Τα ροδοσταυριτικά κείμενα παραπέμπουν, με τον τρόπο τους, στη «σοφία των αρχαίων Υεμενιτών» (Geber), αλλά και στην Αραβία ως πατρίδα της αλχημείας, σύμφωνα με την άποψη που επικρατούσε την εποχή του 17ου αιώνα. Στην Fama Fraternitatis, μάλιστα, λέγεται ρητά ότι ο Χριστιανός Ροδόσταυρος προτίμησε την Υεμένη από την Ιερουσαλήμ: «...τους άκουσε να μιλούν για τους σοφούς της Νταμκάρ, στην Αραβία, για τα θαύματα για τα οποία ήταν ικανοί, και για το πώς αυτοί είχαν μια ολοκληρωμένη γνώση ολόκληρης της Φύσης. Απ’ αυτό, το υψηλό και ευγενές πνεύμα του Αδελφού C.R. κεντρίστηκε σε τέτοιο βαθμό, ώστε δεν σχεδίαζε πια να πάει στην Ιερουσαλήμ, αλλά στην Νταμκάρ».

Η Confessio Fraternitatis (Ομολογία της Αδελφότητας) προχωράει ακόμη πιο πέρα, αλλά σε διαφορετική κατεύθυνση. Στο πέμπτο κεφάλαιο αναφέρεται το υποτιθέμενο σχέδιο των Ροδόσταυρων σύμφωνα με το οποίο η Αδελφότητα, από μυστική που είναι, θα εκδηλωθεί προς τα έξω και θα διαρθρωθεί σε διάφορες ιεραρχίες, οι οποίες θα έχουν και πολιτική (πολιτειακή, θα λέγαμε) διάσταση. Το πρότυπο της ροδοσταυρικής μεταρρύθμισης είναι, κατά το κείμενο, «η πόλη της Νταμκάρ, στην Αραβία, που κατέχει μια πολιτική τάξη εντελώς διαφορετική από την υπόλοιπη χώρα. Αυτή κυβερνάται από ανθρώπους σοφούς και σώφρονες, που είναι εξουσιοδοτημένοι από τον άρχοντα να θεσπίζουν συγκεκριμένους νόμους. Και είναι ακολουθώντας το παράδειγμά τους, που θα έπρεπε να διαμορφώσουμε ένα παρόμοιο πολιτικό σύστημα στην Ευρώπη...» Πρόκειται, βέβαια, για μια Νταμκάρ συμβολική, παράλληλη. Ένα αρχέτυπο που επιστρέφει.

Δημήτρης Τσουμάνης

Περισσότερα μπορεί να διαβάσει κανείς στο τεύχος 128 του Strange, στο κείμενό μου με τίτλο Υεμένη, Η Απαγορευμένη Περιοχή και στο θεμελιώδες κείμενο του Σουχραβάρντι Αφήγηση της Δυτικής Εξορίας, σε μετάφραση και σχόλιά μου, στο ίδιο τεύχος.

Η Υεμένη δεν έχει γλιτώσει από τις διαδικτυακές απάτες που κυκλοφορούν σε σωρό τα τελευταία χρόνια και διακινούνται από διάφορους που διαδίδουν υποτιθέμενες διαρροές από ορισμένες «υπηρεσίες», ποιός ξέρει με τί σκοπούς. Εντυπωσιακό, στη συγκεκριμένη περίπτωση, είναι το πόσο εύκολα μπορούν απλές επιστημονικές θεωρίες και υποθέσεις εργασίας να παρουσιάζονται σαν απτή πραγματικότητα, και αυτό να γίνεται πιστευτό.

....Είδα ένα λυχνάρι με λάδι μέσα του: ένα φως αναδύθηκε απ’ αυτό προς τα διάφορα σημεία του σπιτιού. Και ιδού, ακόμη και η γωνιά του λυχναριού πυρώθηκε και οι ένοικοι φωτίστηκαν από το φως του ήλιου που ανέτειλε από πάνω τους. Έβαλα το λυχνάρι στο στόμα του Δράκοντα που ζούσε στο κάστρο του νερόμυλου...

ΕΙΚΟΝΑ: ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΧΡΗΣΤΟΥ ΜΠΟΚΟΡΟΥ

ΤΟ ΧΑΜΕΝΟ ΜΟΝΟΠΑΤΙ

 

Διαβάζω στον Μαγικό Κόσμο των Ηρώων (Il Mondo Magico de gli Heroi) του Cesare della Riviera μία αναφορά στον Πρόκλο: «...στον Ουρανό υπάρχουν γήινα πράγματα, αλλά ουράνιας φύσεως».

Το σύμπαν μοιάζει με αυτό που βλέπουμε περπατώντας μέσα στο δάσος.

Με τί μοιάζει πραγματικά το σύμπαν; Η εικόνα που δείχνουν τα τηλεσκόπια είναι αφαιρετική, δεν αποδίδει καθόλου τις αληθινές μορφές, συστατικά στοιχεία μόνο. Και είναι σα να βλέπεις με μικροσκόπιο κάτι πολύ μεγάλο.

Δεν μπορούμε να δούμε το σύμπαν. Οι αρχαίοι φαντάζονταν το χάσμα της Περσεφόνης, όπου περιπλανώνται οι ψυχές σαν πυγολαμπίδες, ο Παράκελσος έβλεπε το σκοτάδι. Δεν είναι απουσία του φωτός, αόρατο είναι το σκοτάδι μόνον για όποιον δεν το βλέπει. Γεμάτος είναι ο κόσμος γύρω μας από πράγματα που παραμένουν αόρατα.

Το σύμπαν είναι Μορφή. Η μορφή είναι διαφάνεια.

«Μεταξύ σωμάτων δεν υφίσταται ένωση, το πολύ μείξη, όπως δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί μία ακριβής ένωση σώματος και πνεύματος, ενώ τα πνεύματα μπορούν να ενωθούν καλώς μεταξύ τους» (μία σοφή παρατήρηση του Eirenaeus Philalethes)

Το σύμπαν είναι ένωση πνευμάτων, αέναη μεταμόρφωση πνευμάτων. Η Γη είναι βαριά, ένας βράχος μέσα στο δάσος. Ή μία πέτρα, αλλά στα βάθη της κρύβεται ο θησαυρός, ο Πλούτων. Η Γη παραμένει αόρατη για μας.

Έτσι υπάρχει μία άλλη Γη, που είναι αυτή εδώ η Γη, αλλά αόρατη, μία μαγική Γη. Η ύλη της είναι διαφάνεια, οι νόμοι της οι νόμοι των μορφών, δηλαδή «ουράνιοι» νόμοι.

Η ένωση των πνευμάτων είναι ο Έρως. Στα διαυγή όνειρα εκδηλώνεται αυτή η κυκλοφορία των πνευμάτων μέσα στο μαγικό Σύμπαν. Ο κόσμος των μορφών φανερώνεται μέσα στις διάφορες εκδηλώσεις της Imaginatio.

Η δύναμη του θρύλου ήταν πάντα η μεταμορφωτική δύναμη των «πνευμάτων». Η πραγματικότητα που αντιλαμβανόμαστε δεν είναι αποτέλεσμα της συνείδησης, πρωταρχικά είναι δημιούργημα του θρύλου, όλες οι έννοιες φύτρωσαν στο έδαφος που καλλιέργησαν οι θρύλοι. Μία ανοιχτή πύλη στο μυστήριο της Φύσεως.

Υπάρχει πάντα μία ουράνια Γη που μας περιμένει. Αλλά είμαστε μακριά, πολύ μακριά, έχουμε εισέλθει στη λήθη, έχουμε ξεχάσει την Ιστορία, εδώ και αιώνες, και όσοι προσπαθούν να θυμηθούν γνωρίζουν ότι βιώνουμε την Ιστορία ως λήθη. Μόνον ως λήθη συνεχίζουμε την Ιστορία.

Η Γη είναι ένα ασύλληπτο μυστήριο –και ο Ήλιος; Έχει χαθεί η απλότητα της πρώτης ματιάς, οι επείγουσες ανάγκες της ζωής επιβάλλονται, μηχανισμοί που κινούν άλλους μηχανισμούς. Και πάνω απ’ όλα η ουράνια μηχανή, το αισθητήριο του Θεού, όπως το ονόμασε ο Νεύτων εμπνεόμενος από τον Αριστοτέλη, αυτόν τον τρελό που κοινοποίησε τα μυστικά που του ψυθίρισε στο αυτί ο Πλάτων, που άκουσε τα μυστικά από το χρυσό στόμα των ιερέων της Ηλιουπόλεως, που τα έμαθαν στην έρημο μετά τον Κατακλυσμό από τους απογόνους εκείνων που πρώτοι τα ονειρεύτηκαν ατενίζοντας τον έναστρο ουρανό. Όλα ξεκίνησαν από κάποια παιδιά που έπαιζαν ανέμελα.

 Τα πράγματα δεν μιλούν πια, δεν τα ακούμε. Γι’ αυτό ούτε οι λέξεις μιλούν.

Τί υπάρχει στο κέντρο του σύμπαντος; Τί άλλο από μία καρδιά, από μία φωνή που μιλάει και σωπαίνει.

Στον Ουρανό υπάρχουν γήινα πράγματα, αλλά ουράνιας φύσεως. Στη γη υπάρχουν ουράνια πράγματα, αλλά γήινης φύσεως.

Κάποτε οι άνθρωποι κατασκεύαζαν λαβύρινθους, στο πρότυπο των υπόγειων άντρων, επειδή πίστευαν ότι τα κακά πνεύματα κινούνται σε ευθεία γραμμή. Σήμερα κατασκευάζουν ευθείες, και το αποτέλεσμα είναι τερατώδεις λαβύρινθοι.

Το σύμπαν μοιάζει με αυτό που βλέπουμε περπατώντας μέσα στο δάσος. Και οι πόλεις μοιάζουν με δάσος, με λαβύρινθο. Ο πολιτισμός είναι σαν μία παρωδία του σύμπαντος.

Πραγματικά μοιάζει το σύμπαν με δάσος, με πόλη, με λαβύρινθο. Οι ψυχές περιπλανώνται σαν πυγολαμπίδες, πνεύματα περιπλανώμενα στα μονοπάτια της πόλης, του δάσους, του σύμπαντος.

Ο Σουχραβάρντι, ο οραματιστής φιλόσοφος του Ιράν, δίδασκε ότι υπάρχουν τρεις, κατά βάση, τρόποι να ατενίζεις τον ουρανό: όπως οι κοινοί άνθρωποι και τα ζώα, όπως οι άνθρωποι της επιστήμης, που βλέπουν τους ουρανούς με τα μάτια των ουρανών, και ένας τρίτος τρόπος, ανώτερος από τους προηγούμενους, με τα μάτια της εσωτερικής όρασης.

Τα πνεύματα κυκλοφορούν μέσα στο πεδίο τους, που είναι η διαφάνεια της μαγικής Γης. Ενώνονται και μεταμορφώνονται χάρη σε αυτή τη μυστηριακή, την ανερμήνευτη διαφάνεια. Και καθώς τα πνεύματα μεταμορφώνονται, μεταμορφώνονται και τα σώματα.

Στην εσωτερική όραση, η διαδικασία αυτή φανερώνεται αντιστρόφως, όταν τα πνεύματα εμφανίζονται ως σώματα, ως αρχέτυπα–εικόνες: «Η μέλισσα δεν είναι μόνο στον κήπο, αλλά και στον αέρα και στον ουρανό. Ο Κρόνος δεν είναι μόνο στον ουρανό, μα και βαθιά στη γη και στον ωκεανό. Τί είναι η Αφροδίτη παρά η αρτεμισία που φυτρώνει στον κήπο σας; Τί είναι ο σίδηρος παρά ο Άρης; Δηλαδή, Αφροδίτη και αρτεμισία είναι και οι δύο παράγωγα της ίδιας ουσίας, και ο Άρης και ο σίδηρος εκδηλώσεις της ίδιας αιτίας. Τί είναι το σώμα το ανθρώπινο, παρά ένας αστερισμός των ίδιων των δυνάμεων εκείνων που διαμόρφωσαν τα άστρα στον ουρανό;» (Παράκελσος, Paragranum)

Μία είναι η πραγματικότητα, στον ουρανό και στη γη. Μία η Οδός, άνω–κάτω, αλλ’ αντιστρόφως.

Στα βουνά της Άπω Ανατολής φυτρώνουν «αόρατα» βότανα και μανιτάρια, που είναι μετουσιώσεις ορυκτών. Τα αναζητούν ως μέρος της μύησης, της «εισόδου στο βουνό», που δίνει τη δυνατότητα σε κάποιον να έρθει σε όσμωση με το βουνό, σε σημείο ώστε να γίνει ένα με αυτό. Το βουνό είναι η πύλη προς τη Φύση.
Η παρουσία κινναβάρεως μαρτυρείται στα βουνά από την παρουσία θαυμαστών μανιταριών που λάμπουν μέσα στη νύχτα. Το κιννάβαρι είναι η ουσία της γης στην οποία η ενέργεια γιανγκ είναι η πιο ισχυρή που υπάρχει στη φύση και γι’ αυτό εξομοιώνεται με τον Ήλιο. 
Η Φιλοσοφική Λίθος είναι καθαρό γιανγκ. Με τα μυστήρια των ορυκτών αρχίζει η σταδιακή εισχώρηση στη μαγική Γη.

Φαντάζομαι τους πρώτους μεταλλουργούς στις υπόγειες σπηλιές. Έχουν ανακαλύψει τις κρυφές εισόδους, που τις καλύπτουν δάση πυκνά. Είναι μόνοι, αποκομμένοι από τον κόσμο και από τους άλλους ανθρώπους, αόρατοι, προσεκτικοί στις κινήσεις τους, σταθεροί, υπομονετικοί, περίεργοι, συγκεντρωμένοι, σαν μικροσκοπικοί νάνοι, γύρω από μία φλόγα που μόλις φωτίζει το βαθύ σκοτάδι. Βλέπουν, μέσα στην απόκοσμη σιωπή, και ακούν και μυρίζουν και αγγίζουν τα ορυκτά μυστήρια, την καρδιά και τον παλμό της Μάνας Γης, της Μητέρας Φύσεως.

Στην αρχή της εποχής των μετάλλων, κάποιοι από αυτούς αρχίζουν σιγά σιγά να μαθαίνουν στα εργαστήριά τους πώς να προσομοιώνουν το δράμα της ύλης που τους αποκαλύφθηκε στο εσωτερικό της γης.

Την άνοιξη, όταν ο Ήλιος επιστρέφει και η φύση οργιάζει, και ως την αρχή του φθινοπώρου, τότε που ο Χρυσός του κόσμου έχει ωριμάσει, μέσα στη νύχτα, κάτω απ’ τον έναστρο ουρανό, πρωτόγνωρα χρώματα εμφανίζονται μέσα στα χωνευτήρια τους, λάμψεις απερίγραπτες. Ένα μαύρο που λαμπυρίζει εκτυφλωτικά, ένα λευκό μιας τέτοιας καθαρότητας που κάνει την ύλη να εξαερώνεται. Και ένα κόκκινο, που μοιάζει να συγκεντρώνει όλη τη δύναμη της ζωής.

Όλα αυτά τα ζουν με τη φαντασία τους. Δεν είναι απλοί παρατηρητές αλλά συμμέτοχοι. Βλέπουν δράκους και πολεμιστές ανάμεσα στις φλόγες, ουράνια και χθόνια βασίλεια να μάχονται. Βλέπουν μυστικούς γάμους και όντα θαυμαστά, να γεννιούνται, να πεθαίνουν, να ανασταίνονται.

Θα φτάσει η στιγμή που κάποιοι απ’ αυτούς θα κατανοήσουν τί βλέπουν, και μέσα στις μεταμορφώσεις του μεταλλικού μικρόκοσμου θα δουν και εκείνα που δεν φαντάστηκαν. Θα δουν ολόκληρη την περιστροφή του κοσμικού τροχού, και θα νιώσουν ακόμη και τρόμο, σαν αυτοί να την έχουν προκαλέσει. Παίζοντας με τη φωτιά θα δουν τη μυστική Ιστορία, την αρχή και το τέλος.

Όλα ξεκίνησαν από κάποια παιδιά που έπαιζαν ανέμελα.

  ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΤΣΟΥΜΑΝΗΣ

Simon Pasieka, Mixture, 1998 (Μουσείο Φρυσίρα)